Choroby zawodowe - grupa chorób spowodowanych działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Powstają wskutek stałego przebywania ciała w niedogodnej pozycji, systematycznego wykonywania forsownych czynności lub regularnego przebywania w otoczeniu zawierającym czynniki szkodliwe dla zdrowia (hałas, nieodpowiednie oświetlenie, zapylenie, promieniowanie, związki chemiczne, zwiększone obciążenie psychiczne i fizyczne itp.).

 

Choroby zawodowe występują po dłuższym okresie przebywania w niesprzyjających warunkach, a ich przebieg i leczenie jest równie długotrwałe. Są zazwyczaj chroniczne lub przewlekłe i często prowadzą do trwałej utraty zdrowia. Chorobami zawodowymi mogą być zarówno takie, które dotykają w różnym stopniu całość populacji, jak również choroby charakterystyczne - występujące tylko (lub głównie) w wybranych grupach zawodowych.

 

Zgodnie z art. 4 Ustawy z 30 października 2002 o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, w polskim prawie za choroby zawodowe uważa się jedynie choroby określone w wykazie chorób zawodowych określonym rozporządzeniem Rady Ministrów.

 

Do chorób zawodowych zalicza się m.in.:

  •  choroba mikrofalowa
  •  gorączka metaliczna
  •  ołowica
  •  pylica
  •  rozedma płuc
  •  zespół cieśni nadgarstka

 

Choroby zawodowe

Minimalny okres, w którym musisz udokumentować objawy choroby

 

Szczególnie narażone grupy zawodowe

 

1. Zatrucia ostre albo przewlekłe lub następstwa wywołane następujące substancje chemiczne: 

w przypadku zatruć ostrych - 3 dni,w przypadku zatruć przewlekłych -nie określa się 

(Tlenek węgla ) pracownicy kotłowni (Ołów) pracownicy wytwórni akumulatorów, zbiornic złomu, wykonujący prace remontowe w hutach cynku (Rrtęć) kopalnictwo rud i ich przetwarzanie, destylacja rtęci, produkcja lamp rtęciowych, przemysł chemiczny (Mangan ) pracownicy zatrudnieni przy transporcie, przetwórstwie, kopalnictwie rud manganu. Pracownicy hut szkła, przemysłu ceramicznego, oraz zatrudnieni przy produkcji farb, lakierów, nawozów sztucznych

 

2. Gorączka metaliczna 

3 dni 

Spawacze, odlewnicy, osoby zatrudnione przy cięciu metalu

 

3. Pylice płuc:m.in. pylica krzemowa, pylica górników kopalń węgla, pylico-gruźlica 4) pylica spawaczy 5) pylica azbestowa 6) inne rodzaje pylic 

nie określa się 

Górnicy kopalń węgla, spawacze,Osoby zatrudnione w zakładach przetwórstwa azbestu, przy usuwaniu wyrobów azbestowych, pracownicy remontowi stoczni, Pracownicy wyrabiający tarcze szlifierskie, materiały ścierne, produkujący porcelanę

 

4. Choroby opłucnej lub osierdzia wywołane pyłem azbestu:

Osoby zatrudnione w zakładach przetwórstwa azbestu, w budownictwie przy usuwaniu wyrobów azbestowych, pracownicy remontowi stoczni Górnicy kopalń węgla, osoby narażone w pracy na kadm, krzemionkę

1) rozległe zgrubienia opłucnej 

nie określa się 

2) rozległe blaszki opłucnej lub osierdzia 

nie określa się 

3) wysięk opłucnowy 

3 lata 

 

5. Przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli, które spowodowało upośledzenie sprawności płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 50 % wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej były przypadki stwierdzenia na stanowisku pracy przekroczeń odpowiednich normatywów higienicznych

1 rok 

Górnicy kopalń węgla, osoby narażone w pracy na kadm, krzemionkę

 

6. Astma oskrzelowa 

1 rok

Laboranci, rzeźnicy, hodowcy drobiu, rolnicy, sadownicy jabłoni, technicy spożywczy, przetwórcy miodu, pszczelarze, pracownicy leśni, pracownicy browarów, piekarze,młynarze farmaceuci, pielęgniarki,farbiarze, barwiarze

 

7. Zewnątrzpochodne alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych: 

Rolnicy, hodowcy ptaków, zatrudnieni w szkółkach jeździeckich, hodowcy orchidei, stolarze, zbieracze pierza, kuśnierze, produkujący mączkę rybną, hodowcy gołębi, pracownicy laboratoriów, operatorzy maszyn, pracownicy słodowni, browarów, młynarze, spawacze, pracujący przy metalach twardych, hutnicy

1) postać ostra i podostra

1 rok

2) postać przewlekła

3 lata 

 

8. Ostre uogólnione reakcje alergiczne

1 dzień 

Potencjalnie każda osoba uczulona mająca kontakt z alergenem

 

9. Byssinoza 

1 rok

Pracownicy przemysłu włókienniczego narażeni na pył bawełny, lnu, konopi

 

10. Beryloza

nie określa się 

Osoby zatrudnione w przemyśle lotniczym samochodowym, nuklearnym mające kontakt z berylem

 

11. Choroby płuc wywołane pyłem metali twardych 

nie określa się 

Osoby zatrudnione przy produkcji narzędzi i wierteł widiowych narażone na sproszkowany węglik wolframu i kobaltu

 

12. Alergiczny nieżyt nosa 

1 rok

Młynarze, piekarze, pracownicy rolni, przemysłu włókienniczego, odzieżowego, drzewnego, tytoniowego, młynarze, piekarze, weterynarze, hodowcy zwierząt i drobiu, kuśnierze, garbarze, pszczelarze, w jedwabnictwie, pracownicy wytwórni perfum, kosmetyków,pracownicy cukiernicy, ogrodnicy, rybacy, pracownicy przemysłu chemicznego, personel aptek , służby zdrowia

 

13. Zapalenie obrzękowe krtani o podłożu alergicznym

1 rok

Młynarze, piekarze, pracownicy rolni, przemysłu włókienniczego, odzieżowego, drzewnego, tytoniowego, młynarze, piekarze, weterynarze, hodowcy zwierząt i drobiu, kuśnierze, garbarze, pszczelarze, w jedwabnictwie, pracownicy wytwórni perfum, kosmetyków, pracownicy cukiernicy, ogrodnicy, rybacy, pracownicy przemysłu chemicznego, personel aptek , służby zdrowia

 

14. Przedziurawienie przegrody nosa wywołane substancjami o działaniu żrącym lub drażniącym 

2 lata 

(Narażenie na arsen) pracownicy zatrudnieni przy przeróbce rud zawierających arsen, produkcji i stosowaniu środków owadobójczych, garbarze, szklarze, pracownicy przemysłu farmaceutyczny

 

15. Przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat: 

Nauczyciele, śpiewacy, telefonistki

1) guzki głosowe twarde 

2 lata 

2) wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych 

2 lata 

3) niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią 

2 lata 

 

16. Choroby wywołane działaniem promieniowania jonizującego:

Lekarze radiolodzy,ftyzjatrzy, chirurdzy wykonujący zabiegi pod kontrola aparatury rentgenowskiej, lekarze prowadzący radioterapię, lekarze aplikujący rad, technicy elektroradiologii, średni personel medyczny zatrudniony w oddziałach onkologicznych, personel pomocniczy zatrudniony w gabinetach rtg, oddziałach onkologicznych, personel pracowni tomografii komputerowej, pracownicy odsługujący defektoskopy przemysłowe, pracownicy pracowni izotopowych, pracownicy ośrodków nuklearnych i zakładów medycyny nuklearnej,górnicy kopalń węgla narażeni na radon, personel zatrudniony przy naprawie i konserwacji aparatury rentgenowskiej

1) ostra choroba popromienna uogólniona po napromieniowaniu całego ciała lub przeważającej jego części 

2 miesiące

2) ostra choroba popromienna o charakterze zmian zapalnych lub zapalno-martwiczych skóry i tkanki podskórnej 

1 miesiąc 

3) przewlekłe popromienne zapalenie skóry

nie określa się 

4) przewlekłe uszkodzenie szpiku kostnego

3 lata 

5) zaćma popromienna

10 lat 

6) nowotwory złośliwe z prawdopodobieństwem indywidualnie, po oszacowaniu ryzyka indukcji przekraczającym 10% 

nie określa się 

 

17. Nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: indywidualnie w zależności od okresu latencji nowotworu

1) rak płuca, rak oskrzela

2) międzybłoniak opłucnej albo otrzewnej

3) nowotwór układu krwiotwórczego

4) nowotwór skóry

5) nowotwór pęcherza moczowego

6) naczyniako-mięsak wątroby

7) inne nowotwory 

Pracownicy narażeni na kancerogeny m.inchrom, arsen, nikiel, azbest, WWA, beryl, kadm, sadzę, wolna krystaliczną krzemionkę i wiele innych. Pracownicy koksowni, zakładach przetwórstwa azbestu,galwanizerzy, drukarze, garncarze, fotograficy, jubilerzy

 

18. Choroby skóry:

Galwanizerzy, drukarze, garncarze, fotograficy, jubilerzy, garbarze, lakiernicy, murarze,

1) alergiczne kontaktowe zapalenie skóry 

5 lat

2) kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia 

1 miesiąc 

3) trądzik olejowy, smarowy lub chlorowy o rozległym charakterze 

1 miesiąc 

4) drożdżakowe zapalenie skóry rąk u osób pracujących w warunkach sprzyjających rozwojowi drożdżaków chorobotwórczych 

1 miesiąc 

5) grzybice skóry u osób stykających się z materiałem biologicznym pochodzącym od zwierząt 

1 miesiąc 

6) pokrzywka kontaktowa

1 rok

7) toksyczne zapalenie skóry z przebarwieniem wywołane przez smary lub oleje 

2 lata 

8) liszaj płaski kontaktowy wywołany odczynnikami stosowanymi w fotografii barwnej 

2 lata 

9) fotodermatozy zawodowe 

3 lata

10) rozległe szpecące odbarwienia lub przebarwienia skóry albo inkrustacja skóry cząstkami ciał obcych

3 lata

 

19. Przewlekłe choroby układu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy:

1) przewlekłe zapalenie ścięgna i jego pochewki|

2) przewlekłe zapalenie kaletki maziowej

3) przewlekłe uszkodzenie łąkotki

4) przewlekłe uszkodzenie torebki stawowej

5) przewlekłe zapalenie okołostawowe barku

6) przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej

7) zmęczeniowe złamanie kości

8) martwica kości nadgarstka

1 rok

Pracownicy ciężko pracujący fizycznie, przesuwający ciężary, podnoszący ciężkie przedmioty, tokarze, masażyści, malarze, stomatolodzy, kowale, kamieniarze, stenotypistki, górnicy pracujący na niskich pokładach, posadzkarze, blacharze

 

20. Przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy: 1) zespół cieśni w obrębie nadgarstka 2) zespół rowka nerwu łokciowego

1 rok

Szlifierze szkła kryształowego, dmuchacze szkła w wytwórniach termometrów, pracownicy rolni, pracownicy układający parkiety, stolarze, stomatolodzy, introligatorzy

 

21. Obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiejłyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz 

2 lata 

Pracownicy narażeni na ponadnormatywny poziom hałasu (m.in w przemyśle:ciężkim, maszynowym, lekkim, budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych, przemyśle chemicznym, osoby obsługujące młoty pneumatyczne.

 

22. Zespół wibracyjny: 

Osoby obsługujące urządzenia będące źródłem drgań mechanicznych: środki transportu drogowego, wodnego, kolejowego; maszyny drogowe, budowlane, rolnicze. Osoby pracujące w bezpośrednim otoczeniu sprężarek, krosien tkackich. Pracownicy odsługujący narzędzia wibrujące: szlifierki, wiertarki, młotki, młoty, ubijaki, kosiarki.

1) postać naczyniowo-nerwowa 

1 rok

2) postać kostno-stawowa

3 lata 

3) postać mieszana: naczyniowo-nerwowa i kostno-stawowa 

3 lata 

 

23. Choroby wywołane pracą w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego: 

Nurkowie, osoby zatrudnione w głębokich sztolniach, groblach podziemnych, kopalniach

1) choroba dekompresyjna

5 lat

2) urazy ciśnieniowe

3 dni

3) następstwa oddychania mieszaninami gazowymi pod zwiększonym ciśnieniem 

3 dni

 

24. Choroby wywołane działaniem wysokich albo niskich temperatur otoczenia:

1) udar cieplny albo jego następstwa

2) wyczerpanie cieplne albo jego następstwa

3) odmroziny 

1 rok

(Niskie temperatury)Rolnicy, pracownicy służby leśnej, geodeci, rybacy, pracownicy chłodni(Wysokie temperatury)hutnicy, odlewnicy, górnicy, pracownicy przemysłu metalowego, mineralnego, spożywczego, chemicznego, pracownicy maszynowni okrętowych, robotnicy tropikalnych stref klimatycznych

 

25. Choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi biologicznymi: 

Pracownicy narażeni na beryl, kadm, wanad, nikiel,mangan cynę, kobalt, pary chlorków, trójsiarczku fosforu, alkoholu metylowego i wiele innych czynników. (Mangan ) pracownicy zatrudnieni przy transporcie, przetwórstwie, kopalnictwie rud manganu. Pracownicy hut szkła, przemysłu ceramicznego, oraz zatrudnieni przy produkcji farb, lakierów, nawozów sztucznychPracownicy zootechniczni i weterynarze narażeni na pałeczki Brucella

1) alergiczne zapalenie spojówek

1 rok 

2) ostre zapalenie spojówek wywołane promieniowaniem nadfioletowym 

1 dzień 

3) epidemiczne wirusowe zapalenie spojówek lub rogówki 

1 rok 

4) zwyrodnienie rogówki wywołane czynnikami drażniącymi 

3 lata

5) zaćma wywołana działaniem promieniowania podczerwonego lub długofalowego nadfioletowego 

10 lat 

6) centralne zmiany zwyrodnieniowe siatkówki i naczyniówki wywołane krótkofalowym promieniowaniem podczerwonym lub promieniowaniem widzialnym z obszaru widmaniebieskiego

3 lata 

 

26. Choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa:

1) wirusowe zapalenie wątroby

2) borelioza

3) gruźlica

4) bruceloza

5) pełzakowica

6) zimnica

7) inne choroby zakaźne lub pasożytnicze 

nie określa się 

Pracownicy narażeni na zakażenia WZW poprzez kontakt z zakażonym materiałem biologicznym(pielęgniarki, pracownicy laboratoriów, lekarze, stomatolodzy i ich asystentki, pracownicy prosektoriów, salowi, sanitariusze- wszyscy pracownicy służby zdrowia mający kontakt z zakażonym materiałem biologicznym) Zoonozy: rolnicy, hodowcy bydła, trzody chlewnej , drobiu, zwierząt futerkowych, leśnicy, pracownicy zakładów mięsnych, weterynarze i technicy weterynaryjni. Pracownicy cukrowni, personel laboratoryjny Zimnica pracownicy powracający z pracy w strefie tropikalnej.

 

 

 

Postępowanie w sprawach chorób zawodowych

 

Wykaz chorób zawodowych (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, Dz.U. Nr 105, poz. 869) 

 

 

 

1) zgłoszenie:

 

podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika, w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, lecz nie później niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych:

 

 

 

zgłoszenia dokonuje: 

 

pracodawca zatrudniający pracownika, u którego podejrzewa się chorobę zawodową 

 

lekarz, 

 

pracownik lub były pracownik, który podejrzewa, że występujące u niego objawy mogą wskazywać na taką chorobę, przy czym pracownik aktualnie zatrudniony zgłasza podejrzenie za pośrednictwem lekarza sprawującego nad nim profilaktyczną opiekę zdrowotną 

 

lekarz dentysta, który podczas wykonywania zawodu powziął podejrzenie wystąpienia u pacjenta choroby zawodowej 

 

komu zgłaszać: 

 

właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu 

 

właściwemu inspektorowi pracy 

 

w jakiej formie: 

 

na formularzu określonym w przepisach w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych (Dz.U. nr 132, poz. 1121) 

 

telefonicznie (jest to zgłoszenie dodatkowe, w przypadku choroby zawodowej o ostrym przebiegu lub podejrzenia, że choroba zawodowa była przyczyną śmierci pracownika) 

 

Lekarz lub lekarz dentysta w przypadku podejrzenia choroby zawodowej kieruje bezpośrednio na badania w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania. 

 

Pracodawca jest obowiązany niezwłocznie zgłosić właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu i właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy każdy przypadek podejrzenia choroby zawodowej.